In de jaren 90 heb ik eens een artikel geschreven over een aquariumbacterie die voor sommige aquarianen problemen kan opleveren.

In de maandbladen "Het Zeeaquarium "en "Het Aquarium " heb ik toen uitgebreid aandacht besteed aan dit onderwerp.

Omdat er zich verder geen slachtoffers melden is dit probleem in de vergetelheid geraakt.

Nu zijn er bij mij weer twee gevallen bekend waarvan een in een toch vrij ernstige vorm.

Voor die mensen die niet bekend zijn met dit fenomeen doe ik het volgende verslag.

Wanneer iemand een wondje aan zijn hand of arm heeft en daarmee in aanraking komt met aquariumwater, het maakt niet uit of dat zout of zoet water is, dan kan men, wanneer men minder weerstand heeft, besmet raken met deze bacterie.

De betreffende bacterie heeft de naam Mycrobacterium marinum gekregen oftewel "Aquariumgranuloom ". Of deze benaming juist is, daar kan ik niet voor instaan. Ik ben nl ook ergens een andere naam tegengekomen.

U kunt zich beschermen door handschoenen te dragen die waterbestendig zijn. Bij mijn weten worden ze verkocht in aquariumzaken die ze weer betrekken van een bekende groothandel in aquariumartikelen

Hier volgt een kopie van het artikel dat in 1998 in diverse bladen geplaatst werd met toestemming van de auteur.

Binnen onze aquariumvereniging hebben leden precies hetzelfde probleem ondervonden met identieke wonden. De bacterie kan dus nog steeds toeslaan. Ik wil niemand bang maken, maar we moeten ook geen struisvogelpolitiek toepassen. Dit is een realiteit en een gewaarschuwd mens telt voor twee.

Omdat de tekst van het artikel misschien niet duidelijk leesbaar is en ik de info toch belangrijk vind, volgt hierna de tekst nogmaals.

horizontal rule

Besmettingsgevaar van het Aquariumgranuloom

Tekst en foto: Agnes Ouwendijk

Begin december 1996 kreeg ik op de hand een zweer die na een maand ging etteren.

De huisarts dacht dat het een abces was.

Na twee maanden was hij nog dikker, deed zeer en etterde.

Een andere huisarts dacht dat het een cyste was en stuurde me ook naar huis met mijn wond.

Een halve maand later kreeg ik er meerdere, aan de pols, onder de bovenarm en op de hand, in totaal zeven stuks. De zweer op de pols werd 3 x 3 cm dik en heeft wel drie maanden geëtterd.

Dus na 2 1/2 maand schrok de dokter en verwees mij naar de huidarts. Deze jonge huidarts had dit verschijnsel al eens eerder bij een andere mevrouw gezien en liet mij de keer daarop in een boek een foto van een zieke vis zien en vroeg mij of ik een aquarium had.

De besmetting zat al in de lymfeklieren en ze konden die niet wegsnijden.

Een kweek duurde acht weken. De longarts schreef mij alvast medicijnen voor, want deze had zich met iemand in Groningen in verbinding gesteld die er ervaring mee had.

Ik moest tweemaal daags een tablet "Cotrimoxazol Wellcome 960 mg " innemen en tweemaal daags een tablet "Doxy-cycline 100 dispers " en een goede vitamine B.

Dit heeft acht maanden geduurd en de etterende wonden moest ik elke dag afdekken met " Betadinezalfgaasjes " en verband enz., vanwege de hygiëne. Dit omdat de wonden wel degelijk besmettelijk waren.

Deze aquariumbacterie heet Mycobacterium marinum oftewel "aquariumgranuloom ".

Deze bacterie kan in een aquarium voorkomen als daarin zieke vissen zitten, of als je de vissen teveel voert en het water daardoor vervuilt. Ook in de pomp kan ze voorkomen, dus oppassen als men een pomp moet aanzuigen. Dit geldt ook voor de pomp van een vijver.

Deze bacterie kan men ook aan de voet oplopen, ook in Europa, als men een wondje heeft.Aldus een medische rubriek van de Privé.

 

 

Nog een artikel.(augustus 2006)

Gezondheidsrisico’s bij het houden van een zeeaquarium

Zijn ze te voorkomen?

door Jan van Lierop en Jacques Spaan

De auteurs van dit artikel J. Spaan en J. van Lierop zijn beide lid en erevoorzitter,respectievelijk lid en oud-secretaris van de zeeaquariumvereniging Cerianthus in Utrecht. Zij hebben een gedegen literatuur studie uitgevoerd en zich bij diverse bronnen georiënteerd om een zo compleet mogelijk artikel te schrijven. Zij schrijven dit artikel samen maar komen ook afzonderlijk aan het woord.

In dit artikel over het aquariumgranuloom/tuberculosis willen zij hun ervaringen mededelen en medehobbyisten waarschuwen voor de infectierisico’s bij het verzorgen van het zeeaquarium. Bovendien geven zij een aantal voorzorgsmaatregelen om deze risico’s te voorkomen/te beperken.

Inleiding

De meeste zeeaquaria zijn opgebouwd uit levend steen en al dan niet ingericht met steenkoralen. Zowel het levend steen als de steenkoralen kunnen behoorlijk scherp zijn. De meeste aquarianen gaan bij het schoonmaken van de bak dan ook voorzichtig te werk.

Echter de onzichtbare gevaren van de microscopische wereld (bacteriën) kunnen aanzienlijk gevaarlijker zijn. Vele zijn niet gevaarlijk, maar er zit een aantal heel agressieve bacteriën bij, waarvan we de gevolgen pas merken als het kwaad al is geschied. Incubatietijd: 20-25 dagen. Soms duurt het langer (2 maanden) voordat de symptomen verschijnen, omdat het een langzaam groeiende bacterie is.

Het grootste gevaar vormt de groep: mycobacteriummarine tuberculosis, ook wel het aquariumgranuloom genoemd.

Granuloom

Om te beginnen: wat is een aquariumgranuloom?

In het woordenboek staat letterlijk: ”Een zwelling die uit granulaatweefsel bestaat.” Dit komt veel voor bij chronische infectieziekten, zoals tuberculose, lepra enz. De infectie die ontstaat door deze bacterie (mycobacteriummarine) wordt meestal opgelopen via de vinger of hand. Als de bacterie via een klein wondje in de bloedbaan is binnengedrongen, vormt zich na een aantal weken een rode zwelling op de vinger of hand. Vervolgens ontstaat er na enige tijd een pijnlijke paarse bult, ook wel nodi genoemd. Een aantal weken later gaat de bult verweken en wordt hij vervolgens van binnenuit, richting huidoppervlak, geperforeerd. Er valt nu een groot gat in het midden van de bult, waar vervolgens pus uitkomt. De lymfeklieren maken namelijk natuurlijke barrières aan, ook wel lymfeknopen genoemd, om te voorkomen dat schadelijke stoffen verder het lichaam in worden getransporteerd. De schadelijke stoffen moeten toch weg en zoeken daarom een uitweg via de bult naar boven. Als de lymfeklieren het niet meer aankunnen verspreiden die stoffen zich via de bloedbaan naar andere plaatsen in het lichaam.

Algemeen

Opmerkelijk is de overstelpende informatie op Internet (Nederland, Engeland, Amerika, Duitsland) over deze en gelijksoortige aandoeningen, veroorzaakt door aquariumbacteriën. Dat het aquariumgranuloom (AG) op zo’n grote schaal blijkt voor

te komen, worldwide, hadden we niet verwacht! Er zijn zelfs epidemieën met tientallen tot honderden patiënten waargenomen. Er zijn overeenkomsten in symptomen, in gevolgen en behandelwijze. Meestal loopt het goed af. De behandeling met antibiotica is tijdrovend. Lang niet altijd is sprake van tbc. Een aantal species uit de groep mycobacterium kunnen voor de mens wel pathogeen zijn en o.a. huidafwijkingen veroorzaken. Hoewel er in vele minder recente publicaties op wordt gewezen dat lymfevaten en – klieren zelden bij het ontstekingsproces worden betrokken, blijkt dit toch slechts ten dele juist te zijn. In latere publicaties wordt hiervan wel melding gemaakt. Als het weerstandsvermogen, immuunsysteem, tekortschiet zijn complicaties en risico’s groter terwijl de behandeling moeilijker en langduriger is, De betreffende bacterie: mycobacteriummarine tuberculosis kan zich agressief gedragen en forse, blijvende, schade veroorzaken. Overigens, tbc is nou niet het eerste waar je aan denkt. De veronderstelling dat tbc nauwelijks meer voorkomt in Nederland of zich beperkt tot de longen is onjuist. De diagnose AG is moeilijk vast te stellen en blijkt in eerste instantie vaak niet correct. Zelfs het kweken van huidmateriaal (biopten) geeft niet altijd uitsluitsel. Het is bekend dat AG vooral huid-, long- en cornea (oog) infecties kan veroorzaken. De huidafwijkingen, in de vorm van abcessen, ontstaan meestal in aansluiting op verwondingen. Het is schrikbarend te moeten constateren dat de meeste artsen niet op de hoogte zijn van het bestaan van het AG.

 

Ervaring J. Spaan

Ikzelf heb eerst bijna twee maanden bij de huisarts gelopen, die bloedvergiftiging

constateerde. Diverse penicillinekuren gehad. Inmiddels had ik vier etterende

wonden op mijn hand. Toen ik er ook nog koorts bij kreeg heeft de huisarts mij

doorverwezen naar de dermatoloog.

Ik heb echt alle geluk van de wereld gehad, zoals verder uit dit artikel zal blijken,

want de dermatoloog stelde onmiddellijk de diagnose “aquariumgranuloom”.

Ik kreeg tweemaal daags Minocycline tabletten voorgeschreven en moest de wonden

(inmiddels 7 stuks) tweemaal daags insmeren met een zalf. Dit moest zeer

voorzichtig gebeuren daar de schadelijke stoffen besmettelijk waren.

Ter controle en bevestiging van de diagnose werd een biopsie naar het lab gestuurd.

Na ruim één jaar was het laatste abces genezen.

Uit diverse literatuurstudies blijkt dat het zeer uitzonderlijk was dat mijn dermatoloog

zo snel de juiste diagnose stelde. Bij alle onderzoeken bleek dat de patiënt van

dokter naar dokter, van specialist naar specialist werd verwezen, zonder dat de juiste

diagnose werd vastgesteld. Het gevolg was dat de meeste patiënten de verkeerde

medicatie kregen toegediend en dat het aquariumgranuloom zich verder in het

lichaam verspreidde, met alle gevolgen van dien. Zie foto 2.

 

Ervaring J. van Lierop

Vanaf het begin van het jaar dienden zich problemen aan met mijn rechterhand:

pijnlijke, gezwollen, kromtrekkende en steeds moeilijker te bewegen vingers. Alles

wees op reuma. Na ca. een half jaar ontstonden nog meer problemen: ziekte, koorts,

gewichtsverlies, gebruik van rechterhand uitgeschakeld, vergrote lymfeklieren die

uiteindelijk opensprongen. Een spoedoperatie was hierna nodig. Meerdere

artsen/specialisten hebben zich bezig gehouden met het vaststellen van de oorzaak

van de infectie. Behandeling met medicijnen, injecties met corticosteroïden, het

antibioticum Minocycline, had geen effect. Weefsel en spieren zijn nu deels

weggevreten.

Uiteindelijke diagnose: AG met tuberculose.( geen open tbc met besmettingsgevaar).

Er volgt nu een intensieve behandeling met chemotherapie waarbij ernstige

bijwerkingen kunnen voorkomen, zoals: aantasting van lever en nieren, verminderde

gezichtsscherpte en gezichtsveld/ verstoord kleuren zien.

De toegepaste antibiotica:

· Ethambutol (Myambutol)

· Claritromycine (Klacid)

Medisch gezien zijn er verschillende vormen van de AG-aandoening te

onderscheiden. We gaan daar verder niet op in omdat dit buiten het bestek van dit

artikel valt. Mijn behandeling gaat minimaal een half jaar duren en kan uitlopen tot

een jaar. Daarna zal een nieuwe operatie nodig zijn om het functieverlies van de

hand – voorzover mogelijk - teniet te doen. De hier beschreven variant komt zelden

voor. Ik ga er uitgebreid op in niet om te shockeren, maar te informeren. Ga niet

lichtvaardig om met onderhoudsklussen aan/in het aquarium. En denk niet het zal mij

niet overkomen want ik beoefen al jaren zonder problemen deze hobby. Het is als bij

beleggen: “successen in het verleden geven geen garantie voor de toekomst.”

 

Protopalytoha

Geheel andere vormen van infecties door aquariumbacteriën zijn omschreven in het

Zeeaquarium van januari/februari 2006, ‘Ziek worden door zeewater”, en in het

Cerianthus maandblad van april 2005 “Giftige korstanemonen (buttons)”. Ook zijn

enkele leden van onze vereniging het slachtoffer geworden. De veroorzaker is het

koraal Protopalytoha. Het gif van dit koraal heet palytoxine en is zelfs sterker dan dat

van de koningscobra! De wijze waarop het gif wordt overgebracht (via de

luchtwegen) komt overeen met die van de legionella bacterie. Wees voorzichtig met

deze korstanemonen. Zeker bij het hardhandig schoonmaken, afborstelen,

verwijderen van stenen met palytoha uit het aquarium. De ingeademde aerosolen

zijn zeer gevaarlijk.

 

Voorzorg

De simpelste en meest effectieve manier om een aquariumgranuloom te voorkomen

is zo min mogelijk met je handen in het zeeaquarium te komen. Te veel aquarianen

rommelen te veel in hun bak, zoals: het regelmatig verplaatsen van levend steen,

koralen e.d.

 

Voorzorgsmaatregelen en hulpmiddelen om risico’s te reduceren:

· Vermijd contact met zeewater bij wondjes aan hand of arm

· Trek schouderlange handschoenen aan bij het werken in de bak. Voorkom

  afschuiven door klittenband om de bovenarm te bevestigen. Trek over de

  lange handschoen een huishoudhandschoen ter voorkoming van lekkages.

· Was handen grondig na de klus, liefst met bacteriële zeep.

· Gebruik speciaal gereedschap met afstandsbediening (grijpers) als hulpmiddel.

· Gebruik voor het schoonmaken van ruiten een magneetcleaner.

· Zorg voor goede aquariumcondities (good aquarium practice). Houd vissen

  gezond, zorg voor een schone bak, verwijder detritus, ververs regelmatig

  water enz..

· Denk om uw veiligheid, ga bewust(er) met risico’s om!

 Op het zeewaterforum stond de volgende uitspraak: “Handschoenen is voor Mietjes”.

 Dit is bagatelliseren van het probleem en domweg negeren van de risico’s.

 Gelukkig waren er ook verstandige forumleden, die wel de nodige voorzorgsmaatregelen

 namen.

 Het gevaar schuilt vooral in het doen van klusjes tussendoor, stenen rechtzetten,

 watten uitspoelen/vervangen, voeren, afschuimer schoonmaken, want dan wordt de

 handschoen vergeten……..

 Mocht het toch fout gaan:

· Ga meteen naar de huisarts, laat je doorverwijzen naar de dermatoloog of

 plastisch chirurg.

· Meld dat je een zeeaquarium hebt.

· Verstrek schriftelijke informatie over deze infectie met behulp van artikelen van

 zeeaquarium vereniging Cerianthus.

· Informeer uw aquariumvereniging.

 

Wat u wellicht nog niet wist:

· De AG-bacterie komt ook in zoetwater, vijvers, zwembaden, in zee en bij dieren voor, en verder in rivieren, meren, moerassen, havens en mijnwater. Bacteriën heeft men aangetroffen in zoet- en zoutwater, vissen, slakken, kikkers, schildpadden, watervlooien en tubifex. Er zijn ook gevallen beschreven waarbij is aangenomen dat de patiënt géén contact had met water, en waarbij de aandoening optrad na verwonding (door een mes, rozendoornen, machines en werktuigen).

· Enkele door een dolfijn gebeten zwemmers zijn besmet geraakt.

· Tbc komt nog altijd voor in Nederland, er komen jaarlijks 1400 nieuwe gevallen bij.

· Hoge temperaturen van 30 tot 32 graden Celsius in het aquarium zijn bevorderlijk voor de ontwikkeling van bacteriën (en we hadden een hete zomer dit jaar).

· Andere benamingen voor het AG zijn; swimmingpoolgranula, fishtank granuloma, surfers nodules, fishhandlers nodules.

· Naar verluidt zou de levensduur van dit soort bacteriën in een aquarium beperkt zijn van 1 tot 3 jaar.

· Het schijnt – althans volgens door ons geraadpleegde literatuur – dat een AG infectie spontaan kan verdwijnen. Dit is fijn als het waar is. Minder fijn is dat de infectie weer terug kan komen.

· Er is weinig bekend over de lange termijn effecten na een AG-aandoening.

· Een marine-infectie kan niet worden overgebracht van mens op mens. De auteurs van dit artikel denken hierover wat genuanceerder. Wij zijn van mening dat bij elke infectie – vooral bij wondbehandeling – de hygiëne in acht moet worden genomen.

· Er is geen bewijs dat dit soort lichamelijke infecties kunnen worden veroorzaakt door het drinken (b.v. bij afzuigen) van aquariumwater (toch al niet lekker).

· Het gebruik van Ozon in het aquarium is misschien een middel om de AGbacterie te bestrijden.

· Uit onderzoek op de Universiteit van Chicago bleek, dat van de 193 geconstateerde AG-infecties, er 49% van de infecties opgelopen was in het aquarium.

Tenslotte

We hebben in dit artikel onze bevindingen zorgvuldig en zonder te overdrijven weergegeven, conform de feiten. Doe er uw voordeel mee.Wij beoefenen deze fascinerende zeeaquariumhobby al zo’n 25-30 jaar met veel plezier. Wij hopen met onze bijdrage te bereiken dat u dat in de toekomst ook kunt blijven doen.

Geraadpleegde literatuur/referenties:

J. Spaan: ‘Aquariumgranuloom’, maandblad Cerianthus, december 2002

NBBZ: ‘Ziek worden van zeewater’, Zeeaquarium, januari/februari 2006

Der Mehrwasseraquarianer, ‘Krusteanemonen’1/2006

R.van Zwienen: ‘Protopalytoha,’ maandblad Cerianthus, mei 2005

Mycobacterium Marinum Fact Sheet, september 2002

Steven Pro: ‘Fish disease you could catch,’ Reefkeeper, 2003-07

Y.W. Lim et all: ‘Mycobacterium Marinum Infection of the hand’ Singapore 2000

Het aquariumgranuloom: H.J.C.M. Uttendorfsky-van der Putten, S.H. Oosterwal, H.

Neering en E. van Dijk / Nederlands Tijdschrift Geneeskunde, 121 nr. 45, 1977

 

Talrijke andere websites met veel links

Tuberculosefonds ‘Veel gestelde vragen,’ 9-2006

Tuberculose ‘Medische encyclopedie,’ 26-5-2003

Bijsluiterinformatie van de fabrikant van Ethambutol en Claritromycine

Informatie van artsen St. Antonius Ziekenhuis Nieuwegein.

N. Plantenga en Dr. J. de Vries, afdeling heelkunde van het St. Antonius Ziekenhuis,

Nieuwegein, med. vignetten, augustus 2005.

Utrecht/Nieuwegein, oktober 2006

 

Tenslotte

De auteurs en ik hebben in dit artikel onze bevindingen zorgvuldig en zonder te overdrijven weergegeven, conform de feiten. Doe er uw voordeel mee. Wij beoefenen deze fascinerende zeeaquariumhobby al zo’n 30-40 jaar met veel plezier. Wij hopen met onze bijdrage te bereiken dat u dat in de toekomst ook kunt blijven doen.

 

Heeft u dit gelezen? Vertel het verder en zorg ervoor dat deze aandoening bekend wordt. Hoe eerder een juiste diagnose kan worden gesteld hoe beter de behandeling omdat er sneller me begonnen kan worden.

 

 

Terug 

.